Kanser genli sperm bağışı skandalı: Tek donör 197 çocuğun babası oldu, kanser geni yüzlerce çocuğa yayıldı
17 Aralık 2025 12:34
Güncelleme: 17 Aralık 2025 13:00
Avrupa’da yapılan kapsamlı bir araştırma, kanser riskini ciddi şekilde artıran genetik bir mutasyon taşıyan bir sperm donörünün, en az 197 çocuğun dünyaya gelmesine neden olduğunu ortaya koydu. Bu çocuklardan bazılarının kanser nedeniyle hayatını kaybettiği bildirildi.
Sperm, 2005 yılından itibaren yaklaşık 17 yıl boyunca Avrupa’daki 14 ülkede 67 farklı doğurganlık kliniğinde kullanıldı. Donörün sperminden doğan çocukların bir kısmı, "Li-Fraumeni sendromu" adı verilen ve yaşam boyu kansere yakalanma riskini yüzde 90’a kadar çıkaran nadir bir genetik hastalığı taşıyor.
Donörün kendisinin sağlıklı olduğu ve bağış sırasında yapılan standart taramalardan geçtiği ancak doğum öncesi dönemde oluşan bir mutasyon nedeniyle, spermlerinin yaklaşık yüzde 20’sinde TP53 adlı, hücrelerin kansere dönüşmesini engelleyen hayati bir genin zarar görmüş durumda olduğu ifade edildi. Bu mutasyonu taşıyan spermle dünyaya gelen çocuklarda ise gen, vücuttaki tüm hücrelerde bulunuyor.
Avrupa Sperm Bankası, sorun fark edilir edilmez donörün kullanımının durdurulduğunu açıkladı ancak bu tür bir mutasyonun mevcut genetik taramalarla önceden tespit edilemediğini belirtti.
Fransa’daki Rouen Üniversite Hastanesi’nden genetikçi Dr. Edwige Kasper, şimdiye kadar mutasyonu taşıdığı belirlenen 67 çocuktan 23’ünde genetik varyantın bulunduğunu, bunlardan 10’unun kansere yakalandığını ve bazı çocukların çok küçük yaşta hayatını kaybettiğini söyledi.
Donör spermi Birleşik Krallık’taki kliniklerde satılmadı. Ancak Danimarka’da tedavi gören “çok az sayıda” Britanyalı kadının bu spermi kullandığı ve bu ailelerin bilgilendirildiği açıklandı. İngiltere İnsan Döllenmesi ve Embriyoloji Kurumu (HFEA), etkilenen kişilere ulaşıldığını doğruladı.
Avrupa genelinde bir sperm donörünün kaç çocuk sahibi olabileceğine dair bağlayıcı bir uluslararası yasa bulunmuyor. Ülkeler kendi sınırlarını belirliyor. Örneğin Belçika’da bir donör en fazla altı aile için kullanılabiliyor, ancak bu vakada 38 kadın 53 çocuk dünyaya getirdi. İngiltere’de ise sınır 10 aile.
Uzmanlar, bu tür vakaların son derece nadir olduğunu vurgulasa da, uluslararası sperm bankalarının yaygınlaşmasının denetim sorunlarını artırdığına dikkat çekiyor. Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyolojisi Derneği, donör başına en fazla 50 aile sınırı öneriyor.
Yetkililer, sperm donörü kullanmayı düşünen kişilere lisanslı klinikleri tercih etmelerini ve donörün kaç kez kullanıldığına dair açık bilgi talep etmelerini öneriyor.
