ABD-İran savaşında son durum: İran 14 maddelik plana cevabını Pakistan'a iletti

ABD ile İran arasında 8 Nisan 2026’da varılan ateşkesin ardından Orta Doğu’da tansiyon tam anlamıyla düşmedi. Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan gelişmeler, karşılıklı açıklamalar ve diplomatik temaslar bölgedeki kırılgan durumu tam anlamıyla çözüme kavuşturabilmiş değil.

SÜREÇ ATEŞKESLE BAŞLADI HÜRMÜZ BOĞAZI AÇILDI

28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından ABD ve İran tarafı, Pakistan’ın arabuluculuğunda 8 Nisan’da geçici ateşkese vardı. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iki haftalık karşılıklı ateşkes konusunda anlaşma sağlandığını açıklarken, anlaşmanın temel şartının Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası geçişe açılması olduğunu duyurdu.

Ateşkes kararının hemen ardından Hürmüz Boğazı’nda bekleyen ticari gemiler yeniden geçiş yapmaya başladı. Küresel enerji piyasalarında kısa süreli rahatlama yaşanırken, savaş sürecinde iki katına yükselen brent petrol fiyatı ise gevşeme gösterdi.

LÜBNAN'A SALDIRILAR HÜRMÜZ'ÜN TEKRAR KAPANMASINA NEDEN OLDU

Ancak ateşkesin üzerinden henüz 24 saat geçmeden bölgede yeni kriz işaretleri ortaya çıktı. İran yönetimi, İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını sürdürmesini gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı’nda yeniden kapatma yoluna gitti. 

ABD MİSİLLEME OLARAK "ABLUKA" KARARI ALDI

Bu gelişmeler üzerine ABD Başkanı Trump, bölgede bulunan Amerikan savaş gemileri ve askerlerinin “nihai anlaşma sağlanıncaya kadar” görev yapmayı sürdüreceğini ve Hürmüz'ü abluka altında tutacaklarını açıkladı. 

PAKİSTAN'DA BARIŞ GÖRÜŞMELERİ SONUÇ VERMEDİ

10 Nisan’dan itibaren Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yeni diplomatik temaslar başladı. Görüşmelerde Hürmüz Boğazı’nın statüsü, İran’a yönelik yaptırımlar, bölgedeki Amerikan askeri varlığı ve İran’ın füze programı masaya yatırıldı.

Ancak ilerleyen günlerde müzakerelerde ciddi görüş ayrılıkları ortaya çıktı. İranlı yetkililer, bazı başlıklarda ilerleme sağlandığını belirtse de ABD’nin “maksimalist taleplerinin” süreci çıkmaza sürüklediğini savundu.

Özellikle Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve yaptırımlar ile nükleer program konusunda tarafların uzlaşamadığı bildirildi.

TRUMP'TAN "SÜRESİZ UZATTIM" MESAJI

Nisan ayının sonuna doğru taraflar doğrudan çatışmaya dönmese de kalıcı barış konusunda somut ilerleme sağlanamadı. İki haftalık ateşkes süresinin dolmasına rağmen fiili ateşkes devam etti. ABD Başkanı Trump, "Pakistan'dan gelen talep ve İran'ın bölünmüşlüğünü dikkate alarak Tahran'dan teklif gelene kadar ateşkesi süresiz uzattım" diyerek sürecin uzatıldığını açıklarken, İran tarafı resmi bir uzatma anlaşması yapılmadığını duyurdu.

BARIŞ MASASININ TEKRAR KURULMA İHTİMALİ VAR

İran Meclis Başkan Yardımcısı Ali Nikzad, Hürmüz Boğazı’nın yönetimine ilişkin açıklamalarda bulundu. İran Devlet Televizyonu’na göre Nikzad, ülkenin güneyindeki Hürmüzgan eyaletine bağlı Bender Abbas kentini ziyareti sırasında, Hürmüz Boğazı için yeni bir yönetim planı hazırlandığını duyurdu.

Nikzad, “Hürmüz Boğazı yönetim planı 14 madde olarak düzenlenmiştir. Bu plana göre İsrail gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesine asla izin verilmeyecek. İran’a düşmanca girişimde bulunan ülkelerin gemilerinin de savaş tazminatı ödemedikleri takdirde geçişine izin verilmeyecek” ifadelerini kullandı.

14 MADDELİK PLANDA NELER YER ALIYOR?

İran’ın hazırladığı pakette ekonomik ve güvenlik başlıkları öne çıkıyor. Tahran yönetimi, İran limanlarına yönelik deniz ablukasının derhal kaldırılmasını, yurt dışındaki dondurulmuş mali varlıklarının serbest bırakılmasını ve yaptırımların aşamalı olarak hafifletilmesini talep ediyor.

Yaklaşık iki aydır devam eden savaş nedeniyle oluşan zararların karşılanması için ABD’den “savaş tazminatı” da istendi. İran ayrıca Lübnan dahil bölgedeki tüm cephelerde çatışmaların durdurulmasını ve Hürmüz Boğazı için tarafların ortak kabul edeceği yeni bir yönetim mekanizması kurulmasını önerdi.

Tahran yönetimi, diplomatik süreci kilitleyen nükleer program başlığında da yeni bir yaklaşım sundu. İranlı üst düzey yetkililer, teknik nükleer detayların ilk aşamada görüşülmemesini, önceliğin yalnızca savaşın sona erdirilmesine verilmesini teklif etti.

Bu formüle göre ABD ve İsrail’in İran’a yönelik yeni saldırılar düzenlemeyeceğine dair güvence vermesi halinde İran’ın Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacağı ve Washington’un da deniz ablukasını kaldıracağı belirtildi.

Nükleer zenginleştirme faaliyetlerine ilişkin olası kısıtlamaların ise ancak güven ortamının oluşmasının ardından, İran’ın “barışçıl nükleer haklarının” tanınması şartıyla müzakere edileceği ifade edildi.

TRUMP 14 MADDE İÇİN DE "KABUL EDİLEBİLİR DEĞİL" DEMİŞTİ

İran’ın teklifine ABD Başkanı Donald Trump temkinli bir yanıt verdi. Florida’da gazetecilere konuşan Trump, ABD’nin askeri seçeneklerinin halen güçlü olduğunu söyledi.

Trump, “Anlaşmanın genel hatlarını biliyorum, tam metin kısa süre içinde elime ulaşacak. İran’ın sunduğu bu planı inceleyeceğim ancak mevcut haliyle kabul edilebilir görünmüyor” ifadelerini kullandı.

KARŞILIKLI TEKLİFLER BAŞ DÖNDÜRDÜ

ABD'nin 7 Mayıs'ta İran'ın 14 maddelik teklifine karşılık revize ettiği kendi 14 maddelik teklifinin İran tarafından değerlendirildiği bildirilmişti.

Bu değerlendir 10 Mayıs itibariyle son buldu ve İran kanadı iletilen teklife cevabını, Pakistan'daki aracılar vasıtasıyla iletti.

İran basını, İran’ın cevabını arabulucu Pakistan’a ilettiğini bildirerek, "İran savaşı sona erdirmeyi amaçlayan son ABD teklifine verdiği cevabı, bugün Pakistanlı bir arabulucu aracılığıyla iletildi" dedi.

İran cevabına ilişkin detay vermeyen İran basını, "Önerilen plana göre, müzakereler bölgedeki savaşı sona erdirme konusuna odaklanacak" dedi.

Pakistan'dan 10 Mayıs akşamı yapılan son açıklamaya göre de, İran'ın yanıtı ABD makamlarına iletildi.

Şu an top ABD'de, İran'a ne cevap verileceği bekleniyor.

TRUMP TEHDİTLERİNİ HIZ KESMEDEN SÜRDÜRÜYOR

ABD Başkanı Donald Trump'ın ateşkes ilan edileceği gece İran'ı taş devrine döndürme ve medeni tarihten silme tehditleri akıllardaki tazeliğini korurken, barış görüşmeleri sürecinde de tehditlerini ara vermeden sürdürüyor.

Trump, İran'ın ABD ile bir anlaşmaya varmaması halinde, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünü tesis etmeyi amaçlayan "Özgürük Projesi" operasyonunu daha kapsamlı olarak yeniden başlatabileceklerini belirterek, "Bir anlaşma imzalanıp süreç tamamlanmazsa farklı bir yol izleyeceğiz. Bence Özgürlük Projesi iyi bir proje, ama bunu başarmanın başka yolları da var. İşler yolunda gitmezse Özgürlük Projesi'ne geri dönebiliriz, ama bu durumda ‘Özgürlük Projesi Artı' olur. Yani Özgürlük Projesi'ne başka tedbirlerin de eklendiği bir versiyon olur" dedi.

DİPLOMATİK ÇABA SÜRERKEN, ASKERİ GERİLİM ZAMAN ZAMAN ARTIYOR

9 Mayıs akşamı Hürmüz Boğazı'nda tansiyon bir anda yükseldi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), ABD ordusunun İran limanlarına yönelen İran bandıralı 2 petrol tankerine deniz ablukasını ihlal ettikleri gerekçesiyle Umman Körfezi’nde saldırması sonrası misilleme uyarısında bulundu.

DMO tarafından yapılan açıklamada, "İran tankerlerine ve ticari gemilerine yapılacak herhangi bir saldırı, bölgedeki Amerikan üslerinden birine ve düşman gemilerine yönelik ağır bir saldırıyla sonuçlanacaktır" denildi.

GÜNEY KORE'NİN GEMİSİ İSABET ALDI

Merkezi Güney Kore'de bulunan HMM Co tarafından işletilen Panama bayraklı gemide, Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında, boğazdaki sularda demirli bulunduğu sırada 4 Mayıs'ta patlama meydana gelmiş ve ardından yangın çıkmıştı.

Gemide 6'sı Güney Koreli, 18'i yabancı olmak üzere toplam 24 kişiden oluşan mürettebatın bulunduğu aktarılmıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen Güney Kore bandıralı bir gemiye saldırı düzenlediğini ve buna karşılık İran'a ait 7 botu batırdıklarını belirtmişti.

Güney Kore, Hürmüz Boğazı'nda Güney Kore şirketince işletilen Panama bayraklı gemide meydana gelen patlamanın, "henüz tanımlanamayan hava kaynaklı cisimlerin isabet etmesi" sonucu gerçekleştiğinin tespit edildiğini bildirdi.

DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN MEVKİDAŞI ARAKÇİ İLE GÖRÜŞTÜ

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından elde edinilen bilgiye göre, Fidan'ın İranlı mevkidaşı Erakçi ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran ve ABD arasında süren barış müzakerelerindeki son durum değerlendirildi.

Türkiye'nin özellikle savaş döneminde çatışmanın durması ve barışın sağlanabilmesi için Mısır, Pakistan ve Katar ile birlikte girişimleri ABD basınına da yansımıştı.

Türkiye'nin başını çektiği girişim neticesinde taraflar Pakistan'da ilk teması sağladı.

Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi